डेउठन्वा : थारु समुदायके एक पहिचान

गोरी डर्ना
था
रु समुदाय विविध सँस्कृति, परम्परा ओ चालचलनले भरल समुदाय हो । थारु समुदायम सँस्कृति ओ सभ्याताके समुन्द्र हो । थारु समुदायम आपन् किसिमक रिटिरिवाज, चालचलन, नाँचगान बा । ब्यतिगत व पारिवारिक जिम्बेवारी केल नाहि थारु समुदायम गाँउभरके रछा कर्ना, सामुहिक भावनालेक मिलजुल्क बैस्ना आपन किसिमक सिमारेखा बा । आपन घरपरिवारक सुख स्वास्थ हेर्ना घरक सिमा थारुनके घरक डेउरहार कोन्टिसे जोरगैल बा । ओस्टहक थारु गाँउक सक्कु घरपरिवारक सुख स्वास्थ हेर्ना गाँउकजो रछा कर्ना सिमा थारु गाँउम रहल डेउठन्वासे जोरगैल बा । गाँउक सक्कु घरपरिवारह ज्वारल डेउठनवक बारेम उग्रघार पर्ना म्वाँ प्रयास हो । लि चलि जाई थारु गाँउक सिमाह बाँन्ढल डेउठन्वा घुम ।


डिउठन्वा का हो ट ?
“डेउ” कलक् डेविडेउटा हुईट् ओ “ठन्वा” कलक ठाउँ हो । ट असिक ह्यारबेर डिउठन्वा कलक डेबिडेउटनक् बैस्ना ठाउ हो । थारु पुर्खाहँुक्र ढ्यार डेबिडेउटन् मन्टि अईल ओ पुज्टि अईल । थारुहुँक्र मन्ना उह डेबिडुर्गन्क बास डेउठन्वम हुईल ओ हुँकहन्क साथसहयोग लेक हमार पुर्खाहुँक्र आडिमकालसे हमार बँश ओ पुस्टा चलैटि अईल । हमार जीवन डेविडेउटनसे जोरगैल बा । हमार बँच्ना सैली, हमार सँस्कृति, हमार परम्परा ओ, हमार सभ्यता हम्र पुज्ना डेबिडेउटनके सँग चल्टी आईटा । हमार जिन्गी घरम रलक डिउरहार कोन्टि ओ हमार गाउँम रलक डेउठन्वासे जोरगैल बा ।
ुामिपुत्र हमार थारु पुर्खाहुँक्र बन्वा फाँरक् बैस्ल । किराकाँटि, रोग ब्याढि कुछु नि मान्क हमार पुस्टा चलैल । असिक हमार पुर्खाहुँक्र जिन्गी जियबेर मरि पर्ना ध्यार ह्वाए । मरि पर्ना कलक मनै मुना हो । उ ब्याला ध्यार कारनलेक मरि पर, जस्टकि आँउ, हैजा अस्टह अस्टह । असिक मरि परबेर उ ब्याला ध्यार मनै मुअट । कौनौ गाउँम ट झन मरि पर्क गाँउजो सुनसान हुईना अबस्था फे ह्वाय । असिन अबस्ठाम गाँउक मनै यि सकँटमसे बँचक लाग, गाँउक रछा करक लाग अप्न मन्ना डेबिडेउटन पुकर्ल ओ गाँउम हुँकहनके लाग छोटिमोटि घर बनैल जेहि ह डेउठन्वा कैक नाउ डेल । उह डेउठन्वक कारणले हमार पुर्खाहुँक्र बँच्ल ओ आपन पुस्टा बँचैल, चलैल । उ ब्याला अस्पटाल नि रह मनै डुखबेराम पर्लसे गुरुवा पाटि बैस्ना, जरबुटि खैना करट ।


डेउठन्व म का का रठा ?
‘‘डेउठन्वम ध्यार डेबिडेउटनके बास रहट । डेउठनवम् सब्से उट्रहोर डहरचन्डी रठी । डोस्र करमस् मुरहामटौँ, पिटोन्र्या, पँस्चिउँ पिटोन्र्या, सुच्चा, मडमुक्खी ओ सब्से दख्खिनहोर पण्डावा रठ । डहरचन्डि कलक गाउँक सब्सेबरुवार डेउटा हुईटि जे गाँउक रक्षा कर्ठि । मुरामटौ कलक गाउक महटावक नाउसे मुर्रा गर्ना हो । पिटोन्र्या कलक पटनहीक पिटोन्र्या हुईटि । पँस्छिउ पिटोन्र्या कलक गाँउसे बाहेर पस्छि उहोर पुजपर्ना डेवि हुईटि, सुच्चा कलक दुधक धार खईना डेउटा हुईट । ओस्टहक, मडमुक्खी कलक मड्के धार चह्राईपर्ना डेउटा हुईट, पण्डाव कलक पाँच पण्डावन हुईट । यि डेबिडेउटा बनाईबेर सक्कु कट्ठोक जो बनाईल रठा । यहिसे फे पटा हुईठा कि थारु पुर्खाहुक्र भुमिपुत्र हुईट । काजे कि थारु पुर्खाहुँक्र ज्या चिज बेलसटि अईल उह चिजह मन्टि अईल । डेउठन्वम रलक सक्कु डेउटनक आपन आपन काम ओ महत्व बाटिन जस्ट कि रोगब्यढिसे बचैना, भुट्वा लगाएट नैमजा चिजसे बैचना ओ गाउक रछा कर्ना अस्टह अस्टह ।


मुरामटौ काजे गर्ना ?
मुरामटौ गर्ना कलक महटावक नाउसे मुरहा गर्ना कलक हो । लौव महटावा बन्लसे उ महटावक नाउसे जो कट्ठोक मुरा गारजाईट । महटावा डेरठन्वक रेखडेख ओ सडभर धारधुप डेना कर्नाहोरसे महटावक नाउमसे जो मुर्हामटौ गारजैठा । पाछ और लौव महटाव चुनगैलसे पुरान मुरामटौक पँज्रह लौव महटावक नाउमसे लौव मुरामटौ गारजाइट । असिक ध्यार समयपाछप उ गाँउम कैठो महाटाव बन्ल कैक मुरामटौ गन्क जो पटा लगाए सेकजाईट ।


कसिक गुरै कर्ना ?
गुरै कर्ना कलक पुजा कर्ना हो । डेउठन्वम बरस भरम दुई ठो गुरै करजाईट । एक्ठो गुरै कलक हरया गुरै हो कलसे और गुरै कलक ढुरया गुरै हो । हरया गुरै अस्टिकीक लग्गह करजाईट कलसे ढुरया गुरी चैत महिनम करजाईट । हरया गुरी बालीनाली बरहया ह्वाए कैक कर जाईठ । हरया गुरी करबेर कुल्लोक मुन्टम दुधक धार डेजाईट । उ पानी जसो खेटवम गैलसे बालीनाली बरया हुइठा, किराकाँटि नि लग्ठ कना बिश्वास बा । गुरै करबेर गाँउक चलनचल्टिम करजाईट, हरर्या गुरी करबेर १२ ठो चिँङनी ओ, दुईठो सुरिक पट्ठरु लग्ठा । ओसहख ढुरया गुरी जिउधन ओ गाँउक रक्षा करक लाग कर जइठा । ढुरया गुरी करबेर १२ ठो चिँनी ओ, १ ठो सुरिक पट्ठरु लग्ठा । असिक हरसाल गाउक महटावा, गाउक अगुवन ओ सक्कु गँओल्यन अप्न बैस्ना गाउक रछा कर्ठ ।


डेउठन्वम जाईबेर का डर लग्ठा ?
डेउठन्वम जाईबेर डराईपर्ना कौनो जरुरी नि हो । डर लग्ना कलक खालि मनक भावना केल हो । हम्र डुख बेराम पर्लसे मन्डिर जाक डेबिडेटन पुकर्ठि ओसहख डेउठन्वम जाक डेबिडेटन पुकार सेक्ठि । हम्र सद्ध मन्डिर जैठि ओसहख डेउठन्वम जैना बानी बनैबिट असिन डर हेरैटि जाई । ध्यार ज डेउठन्वहोर नि जा भुट्वा लागि कठ असिन कहाई ह हटाई पर्ना फे बा । ओसहख डेउठन्वक नियमिट सफाई कर्ना, सफा सुग्घर बनाई पर्ना फे डेखपरट । हमार छाईछावन यि सँस्कृटिक बारेम जनाईबुझाई पर्ना जरुररी फे बा । गाँउक ख्याल बैसबेर यि ओ असिन संस्कृटिक बिकास ओ सँरछनक लाग छलफल कर्ना ओ पुस्टा हस्टान्टरन कर पर्ना जरुरी फे बा ।


महत्व का बा ?
आबक अबस्ठम हरेक ठाउम अस्पताल बा जहाँ मनै बेराम हुईलसे उपचार कराए जैठ । औरहोर हमार पुरान बिढि प्रक्रिया फे पलि बा आछट्पाटि बैस्ना, झारफुक कर्ना । टर आवक अबस्ठमफे ध्यार मनै जटिल रोगमसे छुटकारा पाईक लाग उह पुरान प्रक्रियामसे उपचारफे करैठ । उ ब्याला बालीनाली सपारक लाग, गुरै कैक, किराकाटिन ओ चिरैनसे बचा जाए । हमार समाज आधुनिकटाहोर गैलसेफे पुरान रिटिअनुसारक प्रक्रियालेजो हमार गाँउक रक्षा हुईटि बा कना बिस्वास फे आम्हिन पलिबा । आब टोल बिकास सँस्ठा कैक हमार समुडायक बिकाश कर्ना काम हुईलसफे हमार पुरान सँस्कटि ओ परम्पराले हमार समुडाय आब सम्म अस्टिवम बा कना बाट आवक पुस्टा बुझ पर्ना जरुरी बा । उहमार याकार महट्व आवफे ओत्रह बा काल फे याकर महट्व पला रहि ।
हरेक थारु गाउम महाटावा बन्ना, डेउठन्वा बनैना चलन पलि बा। ईक डेउठनवक कारणसे हमार गाउ चलल बा हमार सामुहिक बन्धनम बाँढगैल बाटि । गाउम भ्वाज विवाह, हुईबेर डुलहा बर्छिलेक डेउठन्वा घुम्क बराट जैना कर्ठ । यि करबेर हमार डेउटा हमार रक्षा करर्ठ कना बिस्वास रठा। ब्यतिगत, समुडायिक ओ सरकार पक्षसे यि सँस्कुटि ह बाचई पर्ना जरुरी बा । हमार कला, सँस्कृटि, पहिचान ओ चालचलन ह बचाई पर्ना जरुरी बा ।


सँरछन् कसिक कर स्यक जाई ?
धर्म,सँस्कृटि ओ परम्परा कलक पुस्टा हस्टान्टरन हुईटिजैना चिज हो । असिक पुस्टान्टर हुईबेर कुछकुछम बड्लाव अईना फे स्वाभाविक फे हो । हमा थारु सँस्कृटि पुस्टान्टर हुईबेर ध्यार चलन बड्लैटि ओ हेरैटि आईल फे बा। बाजेक पालम, बाबक पालम चल्टि अईलक चलन ह हमार पालम कसिक बेल्सना ओ अईना पुस्टाह कसिक हस्टान्टर कर्ना हो ? यि बाट ह गहिरक स्वाच पर्ना जरुरी बा। हमार चालचलन ह कसिक बचैना कैक हम्र ब्यत्तिगट, पारिवारि ओ सामुडायिक प्रयाससे ध्यार काम कर सेक्ठी कलसे राज्यक टर्फसेफे असिन सँस्कटिक सँरछनम ध्यान डिह पर्ना डेखपरट ।
ध्यार गाँउम महटावा प्रथा ओ डेउठन्वा आजकाल पलारलसेफे याकर सँरछन निकर्लसे आघक डिनम हेरैटि जैना डेख परट । हमार पुर्खाओनसे चल्लक चलनह हमार पुस्टाम बेल्सक लाग याकर ईटिहास, महत्व ओ सँस्कृटिसे जोर गैल हमार जिन्गीक बारेम जानकारी डेना जरुरी बा । आपन घरपरिवारम यि ओ असिान चलनक बारेम ख्याल कर्ना, गाँउक कचेहरी बैसबेर असिन चलनक बारेम छलफल कर्ना ओ सरछनम सामुहिक योजना बनाक काम कर्ना जरुरी बा । आम्हिन कना हो कलसे गाउक पुरान जन्ना बुज्झना मनैन्से याकर बारेम जानकारी लेना ओ गाँउक अगुवन परिचालन कर पर्ना जरुरी बा । ओस्टहक राज्यक टर्फसेफे असिन सँस्कृटिक सँरछेनक लाग बिसेस कार्यक्रम अन्ना, पैसा छुट्टेइना काम कर पर्ना जरुरी बा । राज्यसे पुर्खासे चल्टि अ‍ैलक असिन सामाजिक चलन ह कानुनी मान्यता डेना ओ सँस्थागट कर पर्ना फे जरुरी बा ।


निम्टावन
मार परिचान बा ट हम्र बाटि । हमार सँस्कृटि बा ट हम्र बाटि । बिना सँस्कृटिक, बिना सभ्यटक का मनै का पस । उहमार हमार पहिचान, सभ्यटा, चालचलन ,रितिरिवाज, धर्म सँस्कृटिह बचाई पर्ना ध्यार आबस्यक बा । डेबिडेउटनसे ज्वारल हमार जीन्गी ओ डेउठन्वमसे ज्वारल हमार थारु गाउह मजा बनाई । आपन जान्ल रिटिरिवाज, सँस्कृटि ओ नाचगानक बारेम और जाहन सिखाई, नि जानल रिटिवाजक बारेम जान्ल मनैनसे पुछ्ना अ‍े सिख्ना कोसिस करि । अप्न जोन ठाँउमसे ज्या योग्डान कर सेक्बि उह करि । टर जरुर करि ।
जय गुर्बाबा ।

अग्रासन खबर

अग्रासन खबर डटकम ‘लौव अग्रासन’ साप्ताहिक पत्रिकाको डिजिटल संस्करण हो। वि.सं. २०६५ मंसिर १ गते दाङको घोराहीबाट स्थापना भएको यस पत्रिकाले थारू भाषा, कला र संस्कृतिको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनलाई मुख्य उद्देश्य बनाउँदै आएको छ। स्थापनाकालदेखि निरन्तर प्रकाशन हुँदै आएको अग्रासनले थारू समुदायका भाषा, संस्कृति, परम्परा, अधिकार तथा समसामयिक विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाउँदै आएको छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्

संबन्धित समाचार

भर्खरै प्रकासित