सात वर्षके उमेर डाइ (आमा) गुमैलक पीडा इलावती चौधरीके मन–मस्तिष्कम म्याट निपैलक एक बर्र्षपाछ बाबाके मृत्युले उहाँके बाल्यकाल अन्धकारमै हुइलिन । डाई सरिता चौधरीके निधनपाछ टिबी रोगसे पीडित बाबा बुधराम चौधरीके आर्थिक अभावक कारण उपचार हुइ निस्याकल । गढवा गाउँपालिका–२, महादेवाकी इलावती एकवर्षके अन्तरालम डाइबाबा डुनु गुमाउइबेर पीडासँग अशक्त बुडी (हजुरआमा) भैयक सक्कु जिम्मके भर्वा उहाँके कपारम पर्लिन ।
मामाघरक सहयोग पाइलपाछ इलावती बुडीके स्याहार, भाइके हेरचाह व आपन पह्राइ जसिकतसिक अघि बह्रैली । पढाइम अब्बल इलावती जसिन कठिन परिस्थितिम आपन पह्राइकलाग विद्यालय जाइ निछोड्ली । गाउँसे विद्यालय डुर रलसे फे एक घण्टा पैदल नेङख उहाँ सरस्वती मावि गोबरडिहा पुगठ । पढ्ना तीव्र इच्छा हुइटी हुइटी फे कक्षा ८ पाछ उहाँ पढाइह आघ बह्राइ निसेक्ली । गरिबीक कारण विद्यालय शुल्क तिर्ना समस्या, भाइके पढाइ, अशक्त बुडिके उपचार, अनेक चिन्ताले पहर्ना चाहनाह उहाँ छोर्ली । इलावती कलि “भाइक पढाइ व बुडीके उपचारक लाग मै आपन पह्राइ छोड्ना निर्णय कर्नु तर, उ रात मै झिमिक्क फे निडाइ निसेक्नु । म्वार पढाइ आब अत्र रहेछ कैख, चित्त बुझैनु ।”
इलावती १५ वर्षके उमेरम मजदुरी कर प्युठान पुग्ली । गाउँम मजदुरीके काम निपाख गाउँके डिडीहुकनसँग जिल्ला बहार इलावतीले दैनिक छ सय रुपियाँ कमाइ भिर्ली । उ पैसाले बुडिके विर्वा, भाइके विद्यालय शुल्क व सन्झ्या विन्ह्याके जोहो कर्टि आइलबाटी । उहाँके ८० वर्षीय बुडि कैलालसपती चौधरी लट्ठीके सहाराम नेङठी । इलावतीले भन्नकलि, “बुडिके वृद्धभत्ता अइठा तर त्यो पर्याप्त निहो, मै मजदुरी कैख कमैलक पैसाले विर्वा (औषधी) किन्डेडु । उ भत्ता निपैलसे त झनै महिह गाह्रो हुइने रह ।” बुर्का जसिन घरम बर्खाम रात काट निसेक्लक झनै पीडादायी बा । पानी चुख खट्या सर्टि रात विट्ठा उहाँकलि “कबु घर निचुन्हा बनाडेलेस हुइने रह जसिन लाग तर, हम्र गरिबहुकन सहयोग कर्ना के हुइजे र कैख लाग, एक दिन गाउँके बैठकम बलाख टुहाँर घर बनाडिहटी कहबेर सपना जस्ट लागल ।”
इलावतीह उ विश्वास नै लग्लिन । गाउँक मनै काजे असिक कल, उहाँ छक्क पर्लि । उ बात कलक कुछडिनम ग्रामीण महिला उत्थान केन्द्रके अध्यक्ष आसमानी चौधरीसहित स्थानीय जनप्रतिनिधि उहाँक घरम पुग्ल । निवास संस्था व गढवा गाउँपालिकाके सहकार्यम सुरक्षित आवास कार्यक्रम अन्तर्गत इलावतीक लाग केन्द्रसे दुईकोठे भूकम्प प्रतिरोधी पक्की घर निर्माण कैडिहल । पक्की घर पाइलपाछ इलावतीके आँखीमसे हर्षके आँसु खस्टि रलिन । ”मै सपनाम नि डेख्लक घर पैनु, घर बनलपाछ बुडि झन खुशी बाटी, उहाँ कलि, आब म्वा चिन्ता घरके ओराइल, भाइके भविष्यके बा, व अवसर पैलसे फेसे आपन पह्राइ आघ बह्रैना चाहना बा ।
खेलकुदम रुचि ढर्ना इलावती विद्यालय तहम ५७२ जहन पाछ पार्ख प्रथम स्थान हासिल करल रलही । उक्त पदक स्वर्गीय डाईबाबन डेखाइ निपाख पीडा आम्हिन मनम बा । इलावती विद्यालयम अध्ययन करबेर विभिन्न प्रतियोगिताम सातठो पदक पाइल बाटी । उहाँ जुनसुकै खेलम आघ रलही । ग्रामीण महिला उत्थान केन्द्रके अध्यक्ष आसमानी चौधरी अतिविपन्न परिवार व १६ वर्षके टरक लर्कापर्कनके सुरक्षित आवास बनाख उहाँहकुनके आशा व आत्मविश्वास जगैना काम कर्लक बटोइली । आर्थिक रूपम कमजोर महिला व लर्कापर्कन (बालबालिका) सुरक्षित आवासीय सुविधा पुगैना उद्देश्यले गाउँपालिका व निवास संस्थाके साझेदारीम गढवाम असौैक बर्ष तीनठो भूकम्प प्रतिरोधात्मक घर बनैलक उहाँ जनैली । उहाँके अन्सार गइल बरष गढवाम ४ ठो घर बनागिल रह ।
