कानकहि पँयरिया मै जलम मैं लेहनु र ।
सखि र इह रि पँयरिया रि मोर नाउ रि रहिजा ।।
सखि र इह रि पँयरिया रि मोर नाउ रि रहिजा ।।
यिह गीत आब थारू बस्ती बस्तीम गुन्जायमान बनल बा । बठ्न्या, जन्याओहुक्र हातहातम मन्जिरा बजैटी एक स्वरम सख्या गीत गैटी नच्टि बाट कलसे उहाँहुकन मन्ड¥यन मन्द्रा बजाख साथ डेटि आइल बाट । डस्या सुरू हुइना आघसे थारू गाउँबस्तीम डस्यामय बनलकेल निहो आब थारू गाउँ सख्या नाचले गुल्जार बनल बा । दाङके थारू बाहुल्य रलक गाउँहम यिह सख्या, पैयाँ नाचले डस्यक रौनक बनल बा । करिब एक महिनासम नच्ना सख्या नाच महाभारतके कथासे सम्बन्धित रलक थारू अगुवाहरू बटोइठ । भदौम कर्ना हा¥या गुरै पूजा सुरु हुइलठेसे बडादशैंके एक अठ्वारसम सामूहिकरूपम मन्द्रा व मन्जिराके साथम सख्या गीत गैटी सख्या पैयाँ नाच नच्ना कर्लक घोराही-१० क इन्दिरा चौधरी बटोइली ।

का हो सख्या
थारू संस्कृतिविद् अशोक थारूके अन्सार सख्या थारु लोकभागवत् पुराण हो । आख्यानके आधारम सख्याह लोककाव्य महागाथाके कोटिम ढर सेक्ना उहाँके कहाइ बा । सखियालाई थारू भाषाम सख्या कैजिठा । साथी साथी मिल्ख नच्ना हुइलक्ओर्से यी नाचह सख्या कैगिलक थारूके तर्क बा ।
कसिख नच्ठ सख्या
सख्या नाचके नेतृत्व मोह्रिन्या (युवतीको मुख्य व्यक्ति) कर्ठ । मोह्रिन्याके सहयोगीक रूपम पछगिन्या (दोस्रो व्यक्ति) रठ । यी डुनुजहनके पाछ १५ ठेसे ४० ज बठिन्यनन् सघैठ । गाउँम रलक लगभग सक्कु बठिन्यन सख्या नाचम सहभागिता जनैठ । तर, आजकाल भ्वाज हुइलक जन्याओ बगाल फे सख्या नच्ना कर्ठ ।
सख्या नाच नाच्ना ब्याला दुइठो समूह बनाख नच्ना कर्लक इन्दिरा बटोइली । उहँँके अन्सार एकठो समूहके नेतृत्व मोह्रिन्या कर्ठ कलेसे और समूहके नेतृत्व पछगिन्या कर्ठ । सख्या गीत गाइबेर शुरूवातम मोह्रिन्याके समूह व ड्वासर फ्यारा पछगिन्याके समूह गइना कर्ठि, उहाँ कलि, मन्ड¥या बगाल जौन समूहम गीत गैना बा उह समुहम जाख मन्द्रा बजैना कर्ठ । असिख सख्या नाचसँग संगसंग बीचबीचम मैरमेह्रिक पैया लगैना चलन रलक उहाँ बटोइली ।
कसिख मनैठ डस्या
डस्यक पहिलक डिन जिउँरा ढर्ना डिन हो । डिहुरार कोन्टिक पुर्वक कोन्नोम जिउँरा ढर जाइट । और समुदायक मनै जौँक जिउँरा ढर्ठ कलसे थारुहुँक्र कोक्निक जिउँरा ढर्ठ । जिउँरा अन्ढार ठाउँम ढर्नाओर्से हरड्यार रठा ।
ढक्या ढुइना
डस्या पुज्ना पहिला डिन ढक्या ढुइना डिन हो । डस्या पुज्ना घरक जन्नी मनै (गढुन्र्या) डसिहाँ ढिक्री उसिन्ना पैन, छिट्वा, गोन्डूी, सुप्पा लगायतक सरसमान ढुइ जइठ । असिक समान ढुइबेर लड्या, गरवा ओ कुल्वाम बहर्नीलेक ढोजाइट । ढक्या ढुइ गैल जन्नी मनै लहालुहुक सफा सुग्घर होक घर अइठ । ढक्या सप्तमीके डिन ढुइना चलन बा ।
वानढुप अन्ना
डस्यम डिउँटा माटन लौव वानढुपले ढुपा जाइट । वानढुप कलक गुर्वाहुँक्र आपन जिब, छाटी ओ जाँघमका रकट, धान, चम्फक फुला लगायत सात किसिमक फूला लोर्हाके बनइलक विशेष किसिमक धूप हो। हरेक घरक घरगुरवन बिहान्नी ढक्या ओ ब्याँट लेक किहुसे निबोल्क निछुक वानढुप खुनरख्ठ । उ ढुप लिह हरेक डस्या पुज्ना घरक मनै कोक्नी, टिनाटाओन ओ पहँुरालेक घरगुर्रोक घरठेसे अन्ना कर्ठ ।
ढिक्रहवा
ढिक्रहवा कलक ढिक्री पुज्ना डिन हो । प्राय अष्टमीके डिन थारु समुदायमा ढिक्री कर्न चलन बा । ढिक्रह्वक डिन बिहानक पाटा निप्ना, डिउटा लहैना, सेन्डुर टिक्ना, स्वानपानी छिट्क घर अङ्गना च्वाखा बनाजैठा । पुजारु घरक डिउटावन दुधक ढार डेना कर्ठ। पुजारुहँक्र ब्यालक झङ्गया अन्ठ कलसे भुरकोँहरक भेँरुवा बनइठ । भेँरोक ग्वारा भर बाँसक डन्डिले बनाख डिहुह्रार कोन्टीम ढरजाइ । ओस्टक ढिक्री परुइवा जन्नी मनैफे भुँक्खल ढिक्री पर्ठ । चालचलन अनुसार पहिला रुयारा भुटवक ढिक्री पारजाइट । डस्यम पुज्ना ढिक्री ब्वाझा , छिट्नी, पौवा, टेक्नी, चुर्या, लट्ठी, लुगावासु रठा कलसे खैना ढिक्री भर गुल्यार रठा । संन्झयाक घुर्रा फर्ना पटाहा डेरहिम छाप लगैना, सक्कु पाटम डिया डाक्के अजरार बनाख, डिउँटन सुर्टना, जिउँरा डौना बेब्री घलैना, चैटिँक पट्या, ब्यालके झङ्गवा ओ बहर्नी डेना ओ सक्कु पाटम डिउँटा अनुसार खोंटिड्याबा डेना कर्ठ । ओस्टहक ब्यालक झङ्गवाम गोस्ख सेन्डुर टिक्ना, टौँलाछाकि ढर्काके वानढुपले ढुपाक पानी पर्छना ओ अर्खया नाचक मन्द्रा बजैने ढिक्री पुज्ना कैइजाइट ।
पिटरह्वा
पिट्टर डेना कलक आपन स्वर्गवासी पुर्खाहुँकन सम्झना हो । पिटरह्क डिन भिन्सरय भँेरवा छट्कैना कैजाइट ओ मुन्डा, पुरान चैटिक पट्या, बहर्नी, बेलपत्र पुर्वक अङ्गना लान्के ढरजाइट। गुरुवा रलक मनै बिहान्नी लाहाके वान चिर्ना कर्ठ । जन्नीमनै भिन्सर्य पिट्टर डेना टिनाटावन पँओँई, सुखाइल मच्छि, भेँरवक टिना, उरडक गुडा पका रख्ठ। पिट्टर डेना ओ खैना बिशिष्ट परकिरिया बा । पिट्टर डिहबेर एक पट्री डाबर जेहिम सबचिज डाब्बर हाँठले डेजाइट ओ और डाहिँन पट्रीम सबचिज डाँहिन हाँठले डेजाइट । डाब्बर पट्टरीक बाहेक और पट्टरीक पिट्टर खैना करजाइट ।
गँवल्या टीका
यि डिन आपन गाउँक मटान घर मटाँवासे गँवल्वन गँवल्या टिका लगैना चलन बा । टबजाके आपन घर टिका लगैना कैजाइट । डेसबन्ध्यक घरफे टिका लागाय जैना मार यि डिन ह डेर्साया टिकक डिन कैकेफे कैजाइट । यि डिन लौव पहुना मान जैना चलन बा । लौव डमन्डोन सस्रार जिँउरा लगाय जइना कर्ठ । असिक जिँउरा लगाए जाइबेर मच्या, कुर्सि,मुर्घा, डारु, सालिन रहलसे सालिनक लाग लुगा, टिक्ली, झोबन्ना लगायतक पहँुरा लेक सस्रार घर जिँउरा लगाए जैना चलन बा ।


